Nieuws - Maartje Wortel: Writer in Residence 2016


Maartje Wortel

De Tilburgse stadsdichter Martin Beversluis overdondert verrassend als de bliksem het publieksgeroezemoes met zijn voordracht “je bent!” en opent met zijn dichtkunsten deze literaire avond.

Frank van Pamelen verwelkomt het applaudisserend publiek bij de ontvangst van de Writer in Residence van het zesde Tilt Festival. Tilburg barst van verschillende tradities en daar is de Writer in Residence er een van. Vandaag werd de derde Writer in Residence ontvangen: tijdens Tilt Festival onderzoekt auteur Maartje Wortel de stad.

“Een paar facetten willen we je mee geven, ter kennismaking met de stad Tilburg”, vervolgt Frank van Pamelen. In de vorm van vijf presentaties krijgt Maartje Wortel een bonk inspiratie mee. Is de eerste presentator er klaar voor?

De Dodenakker

Voormalig stadsdichter Cees van Raak vertelt over de Funerale traditie van Tilburg. “Om echt wortel te kunnen schieten in de stad is het een voordeel als je er lang woont, een nog groter voordeel wanneer je er geboren bent, en het ultieme voordeel als je er doodgaat. Als je er begraven bent dan kan de geschiedenis geschreven worden. Waar woonde hij of zij, met wie en waarom? De sporen die achterblijven waarin alles samen komt, dat is de dodenakker: begraafplaats van de Katholieke parochie van Tilburg, het Kerkhof met de Beelden. De kapitaalkrachtige parochie met veel daaraan klevende verhalen.” Cees van Raak zijn bestseller schreef hij er dik van. “Daar op de hoek van de Bredaseweg ligt de geschiedenis van de stad aan je voeten. Katholiek en textiel. Incest was niet voorbehouden aan de laagste klasse. Over geschiedenis gesproken, die onopgeloste misdaad in de stad.” Vlakbij haar graf ligt de vermeende dader. Er gaat een wereld voor je open. De wereld van Tilburg, in een rondleiding over de begraafplaats door Cees van Raak.

De Reeshof als synoniem voor paradijs

De man die alles weet over de nieuwste stad de Reeshof is Jan van Beurden, geboren en getogen in Tilburg. “De aan-elkaar-prater van vandaag (Frank van Pamelen) had de stad als vakantiebestemming. Zo heb ik iemand nog nooit over de Reeshof gehoord.”

Maar Frank van Pamelen was een jaar of zeven toen hij voor het eerst in Tilburg kwam en dat was in de Reeshof. “Vrienden van mijn ouders hadden er een boerderij, en daar vierden we twee weken vakantie. De Reeshof was een synoniem voor paradijs!”

Is er veel poëzie te vinden? Jan van Beurden denkt het niet. “Nieuwbouwwijken in heel Nederland zullen in heel Nederland hetzelfde zijn. Ik lees veel, en ik denk niet dat er veel memorabele boeken zijn geschreven over een nieuwbouwwijk. Maar achter elke voordeur en met de juiste vragen, zullen er verhalen verschijnen waar boeken over geschreven kunnen worden. Ik heb mijn inspiratie vooral te danken aan blunders. Je moet een pioniersgeest hebben om een verhaal te putten uit een nieuwbouwwijk. Een winkelcentrum komt hier altijd een jaar of twee te laat. De Reeshof is twee keer zo groot als onze Zuidercultuur Goirle en vier keer zo groot als Dongen. De meeste oude bewoners hoor je nog weleens zeggen dat ze er nog niet dood gevonden willen worden, dat gebeurd gelukkig ook zelden. Achter de voordeur doe je toch wat je zelf wilt doen, nieuwbouwwijk of in een oude wijk.”

Kunst en cultuur op de Rockacademie

Moeders Mooiste Geert en Levi stemmen de gitaar terwijl ze zichzelf introduceren. “Als je het hebt over kunst en cultuur maken moet je zeker de Rockacademie bezoeken. In de zomer dansen en zingen mensen door de academie tuinen. Dat is het mooiste van Tilburg. De zomer begint altijd halverwege maart en dus is er vanaf nu van alles te doen in Tilburg, wil je meer weten? Dat kun je via de Rockacademie.” De gitarist begint precies op tijd nu de zanger net opbiecht dat hij niets meer te vertellen heeft. Zingend vergezelt hij de akkoorden van de gitaar. In zijn zang zingt hij zijn verlangen naar Zwitserse kaasfondue, en een reis van zeven weken en meer. Het publiek krijgt een encore! “Geschreven in het uitgaansleven.” Muziek over perspectief in de nacht van het duister. De tongbreker de-kater-krabt-de-krullen-van-de-trap rolt luidkeels, foutloos en meerdere malen achter elkaar uit zijn keel!

Eten met twaalf nationaliteiten

Safia el Hajoui en Myriam van Kalken geven multiculturaliteit een platform in een ode aan de vrouwen van het Vrouwensteunpunt 4Women in de Yplear. Ze bestaan al tien jaar, uit verschillende culturen. Vrijwilligsters uit twaalf nationaliteiten ondersteunen activiteiten uiteenlopend van Tilburgs dialect en fietslessen tot gezondheidszorg. De subsidie werd gestopt en door de kookactiviteiten van de vrouwen is de catering ontstaan die de activiteiten bekostigt. Catering in de vorm van hapjes tot diners voor organisaties en wijkbewoners. Voor zes euro bieden ze bijvoorbeeld een Turks, Somalisch of Afghaans driegangendiner. Nederlandse ouderen komen graag eten met grootse nieuwsgierigheid naar het menu van de avond. We hebben zelfs ons eigen kookboek uit mogen brengen! De opbrengst hiervan gaat uit naar de arme wijk en daardoor kunnen we de activiteiten organiseren. We werken aan een stukje armoede en zo verbeteren we Tilburg.”

Vijfenveertig walnootbomen

Gert Brunink presenteert inspiratie over de natuur in de stad. “Tilburg is gaan groeien terwijl het altijd groot geweest is. Oisterwijk was Oost-Tilburg, Goirle is afgesplitst en de Reeshof ligt eigenlijk boven een oud gehuchtje dat Klein Tilburg heet, in de richting van Gilze-Rijen. In tegenstelling tot andere steden kreeg Tilburg pas 200 jaar geleden stadsrechten, gegeven door de broer van Napoleon. Hij achtte Tilburg volwassen. Toentertijd was het niet meer nodig om stadsmuren te plaatsen. Dat is ook de verklaring waarom de textielindustrie niet in Breda terecht kwam. Veel weilanden en akkers gaven ruimte voor fabrieken en arbeidershuisjes met diepe tuinen. Zandwegen die berijdbaar waren verbonden kleine stukjes Tilburg. Tilburg heeft niet de Mark, de Dommel of de Maas maar Tilburg heeft wel vijfendertig wateren lopen. De Oude Leij of de Dongen loopt door de Reeshof. De Nieuwe Leij loopt buiten Tilburg en vormde de natuurlijke grens met Berkel-Enschot. In de tijd van de textielindustrie gooide men wat ze niet nodig hadden in het water. Steden in de buurt hadden er last van, de Nieuwe Leij was de ene dag blauw, dan groen, rood en stonk als de ziekte. Biologisch was alles erin dood. Zilverwerk werd na een dag zwart vanwege uitdampende chemicaliën van de fabrieken. Burgers stapte naar de rechter en pas een jaar geleden deed de Hoge Raad uitspraak dat Tilburg verantwoordelijk is voor de slechte waterstaat. Dat leidde tot de eerste milieuwet van Nederland en tot de oudste waterzuivering van Nederland. Verder staan er verspreid door de stad nog vijfenveertig walnootbomen, die vroeger bij boerderijen stonden. Een bijzondere plant maar voor meer over natuur gaan we naar buiten, want over natuur praten doe je buiten.”

Maartje en Tilburg

Nu betreedt Maartje Wortel het podium. Lang geleden heeft ze in Tilburg gewoond Ze is er zeven jaar niet meer geweest. Een bewuste keus? Ze werd van school gestuurd om dat ze te veel verzon! Ze vond het verschrikkelijk maar vertrok naar Amsterdam. De Rockacademie bezocht ze vaak voor optredens en café Polly Maggoo was een favoriete kroeg. “Zijn er nog aanvullende tips die ik moet bezoeken vanuit het publiek?”

Wandelen in Broekhoven! “Waarom moet ik daar naartoe?” Je zult er andere dingen zien dan de culturele hotspots en de Reeshof. Broekhoven is een volksbuurt. Een andere tip van het publiek luidt dat het skatepark hiernaast ook de moeite van het bestuderen waard is. De tips spreken Maartje aan. “Ik was wel te vinden in wijken waar veel politie binnenviel en bijvoorbeeld wiet geteeld werd.” Ga waar de wind je brengt is het laatste advies dat ze voor nu van het publiek krijgt.

Zaterdag staat Maartje Wortel op TILT en leest ze voor en vertelt ze over haar beschreven bevindingen van de stad. Frank van Pamelen vraagt of ze nu al iets kan vertellen over haar voordracht.

“Ik heb de residenties van mijn voorgangsters Ilja Pfeiffer en Annelies Verbeke bestudeerd en mijn tijd in Tilburg kwam weer helemaal tot leven. Morgen start ik een wandeling van 10 uur met Gert Brunink. Ik weet nog niet wat ik tegen ga komen en waar ik over ga schrijven.” “Wil je nu iets voorlezen of overval ik je met die vraag?”  “Ja, dat wil ik best maar heeft niemand meer zin in de borrel? Natuurlijk niet! “Ik lees een heel klein stukje uit een kortverhaal dat bestaat uit allerlei losse delen, die steeds een figuur in je aanspreken.” Ze leest voor: “Je kijkt, de camera volgt een pinguïn kolonie en een pinguïn verlaat de kolonie en loopt ver weg, richting de bergen”. Ze draagt een prachtig verhaal voor. “Hierbij wil ik een oproep doen aan alle gekken en dronkaards, want ik ben er klaar voor!”

Met een gedicht over wat hij van Ans leerde en de Q van quukske opent Martin Beversluis de borrel.

De Bibliotheek Midden-Brabant is partner van Tilt en biedt deze activiteit aan in het kader van het Tilt Festival.

Tekst: Nonie Buijze
Beeld: William van der Voort – Cloakture www.cloakture.com

Maartje Wortel

Kennismakerij_Maartje Wortel_WilliamvanderVoort

Kennismakerij_Maartje Wortel_WilliamvanderVoort-2

The following two tabs change content below.