Nieuws - Digiblog: Twin Peaks: televisie als ritueel en therapie voor de kijker


In dit vervolgstuk behandel ik opnieuw verborgen symboliek en thematiek uit Twin Peaks. We zullen nog verder gaan ontdekken wat de ervaring van het tv-kijken nu werkelijk inhoudt en zien dat de tv een functie heeft als modern ritueelobject. Hierbij komen de fenomenen van vuur, electriciteit en geesten aan bod en we komen erachter wat de ‘convience store’, maïs, plastic en het portret van Laura Palmer betekenen in deze context. Deze verklaringen passen in mijn algehele opvatting dat David Lynch het medium van de tv aan het verwerken is als inhoudelijke thematiek in Twin Peaks. Dit is een lezing die ik graag uitwerk omdat ik deze nog mis in andere verklaringen voor Twin Peaks.
LET OP: Dit stuk bevat spoilers van het eerste en tweede seizoen van Twin Peaks en de film ‘Fire Walk with Me’. Ik zal geen bespreking doen van het derde seizoen.

De volledige blog is hier te lezen

Firewalking

Het ritueel Firewalking, waarbij men over brandende kolen loopt, komen we door de eeuwen heen in verschillende landen en culturen tegen. De oudst bekende was 4.000 jaar geleden in India. Het fenomeen is meestal bedoeld als een overgangsritueel, waarbij de deelnemer de wereld van volwassenheid betreedt en het geloof en de persoonlijke kracht worden getest. De term Firewalking doet denken aan de spreuk “Fire walk with me”, die centraal staat in de wereld van Twin Peaks. Niet alleen het lopen met, of over vuur, doet mij denken aan Twin Peaks, ook het ritueel aspect is iets dat we tegenkomen bij het kijken van de tv-serie. In eerste instantie was het volgen van een dramatische serie zoals Twin Peaks in de jaren 90 voor veel mensen een ritueel. Doordat tv-series opgedeeld zijn in afleveringen die elke week uitkomen, wordt het automatisch een ritueel om elke week, op een bepaalde avond, te kijken hoe het verder gaat. Twin Peaks was in de jaren 90 een vernieuwende serie (zoals we besproken hebben in het stuk over postmoderne televisie) en voor een moment leek het iedereen aan te kunnen spreken. Het was door de toenmalige hype en vreemde ontwikkelingen in de serie, dat het een echte ‘Watercooler show’ werd; een serie die werd nabesproken met vrienden, familieleden of collega’s bij de waterkoeler op het werk. Dit is opnieuw een ritueel aspect waarbij we de plek van de waterkoeler, of het koffiezetapparaat, als aanleiding gebruiken om tot elkaar te komen om vervolgens nieuws of roddels te bespreken. Ook dit fenomeen is vast te herleiden naar de Oudheid en doet denken aan dieren die samenkomen bij een bron of waterplas om te drinken en op die manier elkaar moeten confronteren of tolereren.

Electrisch vuur

Een grote overeenkomst met het Firewalking-ritueel is dat Twin Peaks thematiek bevat over het volwassen worden, ongemak ervaren en zelfs pijn onder ogen zien. Deze pijn doet de kijker, die het tv-ritueel ondergaat, net als bij het Firewalking, zichzelf moedwillig aan. Twin Peaks trekt de kijker in eerste instantie naar binnen via de bekende ‘soapmotieven’ zoals interessante karakters, relaties, intriges, plotwendingen en cliffhangers. Maar de kijker die Twin Peaks al gezien heeft weet dat Lynch erg donkere thema’s gaat behandelen in het verloop van de serie en in de film. Het is bijna altijd zo, dat we aangetrokken worden door donkere thematiek in de entertainment die we uitkiezen. Aan de ene kant kunnen we ons verbazen over waarom dit nu eigenlijk zo is. Waarom willen we dingen fout zien gaan in een drama? Waarom willen we moord en doodslag zien in een thriller? Waarom willen we bloed zien in een horror? Zelfs in het genre comedy is het vaak zo dat alles mis moet gaan, en er altijd een slachtoffer is aan te wijzen van een grap.
Aan de andere kant is het logisch dat we spanning en contrast zoeken in een verhaal. Up’s en down’s brengen een verhaal tot leven. Voornamelijk willen we, denk ik, meekijken via het veilige medium van de tv, zodat we kunnen omgaan met moeilijke thema’s op een veilige afstand. Voor een kort moment gaan we mee in het verhaal, de pijn en het drama. We kunnen ons even inleven en pijn ervaren zodra er iets afgrijselijks gebeurd met de geliefde karakters waarmee we ons identificeerden. We branden ons dan heel even aan dit elektrisch medium, om snel terug te trekken en te realiseren dat het maar een spel is tussen acteurs. Net zoals bij het Firewalking, waarbij je maar voor een kort moment contact maakt met de brandende kolen. Het vuur dat we vroeger gebruikten in ons ritueel, is nu vervangen door elektriciteit: de nieuwe levenskracht en warmte in een modernere wereld die ons ook het televisie-ritueel brengt. Een ritueel waar we voor samenkomen en ons nog heel even aan kunnen branden.

Het ritueel als therapie

Deze elementen, het naspelen en de veilige afstand, vind ik ook erg lijken op therapie voor de kijker. De kijker die zich steeds onderwerpt aan al deze kommer en kwel op het tv-scherm. Twin Peaks behandelt niet alleen drama, overspel en comedy maar ook de horror en gevolgen van moord, verslaving, mensenhandel en verkrachting zijn aanwezig. Het lijkt erop dat we meer vat kunnen krijgen op deze moeilijke thema’s zodra ze verwerkt zijn in een toegankelijk verhaal. In een narratief worden traumatische en willekeurige gebeurtenissen uit onze chaotische werkelijkheid verwerkt, logisch ingedeeld en kunnen we ze misschien beter verklaren. Alsof we mogelijk een les kunnen leren zoals dat gebruikelijk is bij een sprookje. Nog steeds is het element aanwezig dat we subjectieve ervaringen kunnen objectificeren tot een object waar wij controle over kunnen hebben. Zoals de tv die we zelf aan- en uit kunnen zetten, of een VHS-tape, DVD of filmrol (zie het eerste stuk over Lynch, waar ik dit objectificeren bespreek in ‘Lost Highway’). Dit zorgt voor een gebruikersobject waar we mee om kunnen gaan, iets dat we zelf kunnen pauzeren, terugspoelen, herbekijken of uitzetten, wanneer we dat willen.

Het vangen van fenomenen uit de buitenwereld in een object of controleerbaar beeld is op zichzelf ook een ritueel uit de Oudheid. De holbewoners tekenden de bizon en andere dieren op de muur van hun grotten voordat ze gingen jagen. Ze kregen op deze manier een mentale vat op het dier, als een soort voorbereiding voor zichzelf of een spreuk die werd uitgesproken over het dier. Het mentale idee, het verlangen om het dier te vangen, werd hier fysiek tot een tastbaar object gemaakt. Ook hier was opnieuw het element vuur nodig om deze tekeningen te maken in de donkere grotten. Ditzelfde vuur dat we ontwikkeld hebben tot elektrische licht in de huiskamer (onze moderne grot) en dat van de tv-set, waar opnieuw de beelden te zien zijn die we willen vangen en begrijpen uit een anders zo chaotische wereld.

Deze ‘gevangen fenomenen’ zien we bij elk volk over de tijd terugkomen in afbeeldingen van de zon, vloed, goden, oogsten en alle andere zaken die op deze manier geordend moeten worden tot narratief met een symbolische orde. Daarnaast hebben we de fetish-objecten van verschillende stammen waar geesten in huizen. Objecten die gebruikt worden in rituelen, die een god afbeelden met symmetrische abstracties waar de volkeren soms zelf ook voor momenten in kunnen veranderen, door middel van maskers en verkledingen. Soms lijkt het alsof deze rituelen niet meer bestaan, ze zijn er wel maar anders verpakt: een themafeestje of carnaval, waarbij alcoholische versnaperingen ons in een roes brengen en waar we een nieuw uiterlijk aannemen dat ons in een andere rol of identiteit brengt.

Dit is het niet het einde van de blog. Lees verder


 

Sjors Tomlow is medewerker in het Digilab in de Bibliotheek Tilburg Centrum.
In zijn blog denkt hij na over fenomenen die hij ziet in het Digilab en neemt hij je mee langs nieuwe ontwikkelingen op het gebied van games, technologie en media.

Lees ook de eerdere Digiblog posts van Sjors:

 

Twin Peaks: symbolen van de tv-wereld
Twin Peaks als postmoderne televisie
Twin Peaks en de kunst van David Lynch

Vreemde grote wezens

Open source in de Bibliotheek

Dieper de virtuele wereld in
Hoe we veranderen door technologie
Een verhaal dat de computer voor je schrijft
Een spel dat in botsing komt met zijn eigen verhaal
Leren met robots
Snapchat snappen
Minecraft monologen

The following two tabs change content below.