Nieuws - Digiblog: Twin Peaks: symbolen van de tv-wereld


Het is zover, we gaan eindelijk aan de verklaring van symboliek in Twin Peaks beginnen. Via deze verklaringen krijgen we antwoord op wat de abstracte symbolen uit de serie betekenen, waarom ze er zo uitzien en wat David Lynch eigenlijk aan het doen is met Twin Peaks. In dit stuk zal ik specifieke details en voorbeelden bespreken uit Twin Peaks seizoen 1, 2 en uit de film van Twin Peaks: Fire walk with me. Dit stuk bevat geen spoilers of bespreking van het nieuwe derde seizoen van Twin Peaks.

De volledige blog is hier te lezen

Een gemaakte werkelijkheid

Twin Peaks behandeld zoals we geleerd hebben de vorm van tv, door bewust te zijn van zijn eigen medium. Hierdoor kan het genres, tradities en motieven in een ander daglicht stellen, door elkaar gooien en omdraaien. Aangezien we nu wat dieper zullen gaan graven, zullen we er ook achter komen dat de symbolen die afgebeeld zijn, letterlijk over de wereld van de tv en het tv kijken zelf gaan. Voor de kijker die geen weet heeft van dit concept waarin het medium de inhoud wordt (onder andere besproken in het eerste stuk over David Lynch) kunnen deze symbolen vreemd en ontoegankelijk blijven. Laten we snel een duik nemen in de verschillende symbolen met hun verklaringen en zo ontdekken op welke manier ze te maken hebben met het medium van tv.

De vorige keer hebben we Twin Peaks besproken aan de hand van allerlei postmoderne kenmerken. Een overgebleven onderdeel uit het postmodernisme dat we nodig zullen hebben is het fenomeen van de ‘gemaakte werkelijkheid’. Dit is een vorm van zelfbewustzijn waarbij het medium van bijvoorbeeld een film of serie verwijst naar zijn eigen gemaakte, artificiële vorm. Dit wordt ook wel een meta-referentie genoemd. Dit kan gebeuren zodra de karakters uit het verhaal weten dat ze in een gemaakt narratief zoals een tv-serie zitten. Het kan ook zo zijn dat de film of serie bewust laat zien dat de werkelijkheid slechts die van een film of serie is. We zullen beide vormen van dit bewustzijn, over de gemaakte werkelijkheid, voortdurend tegenkomen in dit stuk.

Blue Rose

Om te beginnen is het handig om te weten wat de FBI aan het onderzoeken is in Twin Peaks. In eerste instantie lijkt het erop dat de FBI de moordzaak van Laura Palmer onderzoekt omdat deze gelinkt is aan een serie andere moorden, gepleegd door dezelfde moordenaar. In de film Fire walk with me komen we erachter dat de FBI-personages werken aan zaken die bestempeld zijn met het symbool van een blauwe roos. De blauwe roos staat voor een zaak die onopgelost en onverklaard is gebleven en mogelijk iets met het bovennatuurlijke van doen heeft. Gordon Cole, Dale Cooper, Albert Rosenfield en Chet Desmond zijn allemaal deze ‘Blauwe Roos’ zaken aan het onderzoeken die in verband staan met het mysterie rondom Laura Palmer.

Het moment dat deze blauwe roos voor het eerst opduikt (in Fire walk with me), kunnen we een sleutelmoment noemen. Het is een vroege scene in de film waarin de roos te zien is op de rode jurk van een vrouw met rood geverfd haar. De vrouw wordt geïntroduceerd aan FBI-agent Chet Desmond en is op vreemde wijze op haar plaats aan het stappen terwijl ze een zuur gezicht trekt. Daarnaast valt op dat ze één hand verstopt achter haar jurk terwijl de andere gebald is in een vuist. Deze scene is in eerste instantie typisch voor een deel van Twin Peaks en het werk van David Lynch: de scene is vreemd en lijkt zelfs opzettelijk raar en onverklaarbaar te zijn. Toch geeft Lynch ons direct na het zien van dit vreemde tafereel een concrete verklaring van alle symbolen die voorbijkwamen. De gerepareerde opening die we zagen in de jurk van de vrouw staat voor drugsmokkel vertelt agent Chet Desmond. De stappende pas staat voor veel plaatselijk veldwerk, de gebalde vuist met het zure gezicht staan voor een agressieve houding van de lokale politie en de verborgen hand staat voor iets dat ze verbergen. De omschrijving waarmee ze geïntroduceerd werd door opdrachtgever Gordon Cole zou verwijzen naar een oom die tegen de wil van de lokale sheriff in de gevangenis zit, vermoedelijk door het ingrijpen van de FBI. De vreemde ontmoeting met de vrouw is dus een geheime briefing die veel informatie bevat over de zaak waaraan ze gaan werken en over de houding van de lokale politie. Aan het einde blijven we over met de blauwe roos die op de rode jurk van de vrouw zat.

Deze verklaringen zijn van cruciaal belang omdat Lynch normaal nooit een uitleg of verklaring geeft over zijn werk en symboliek. Wat we als kijker kunnen leren van dit unieke moment is niet slechts dat de FBI cryptische codes gebruikt, maar dat wij als kijker ook als een soort detective te werk moeten gaan. Dat er zelfs achter de vreemdste gebeurtenissen en ogenschijnlijke willekeurige symbolen een wereld aan betekenis zit, die bewust geplaatst is. De blauwe roos is op zichzelf een surrealistisch mysterie. Er bestaan geen blauwe rozen in de natuur. Door een rode roos te ontdoen van zijn normale gangbare kleur en deze een tegenovergestelde kleur te geven, ontstaat er een tegenstelling (de contradictie die we vorige keer behandeld hebben). Een spanningsveld in de verder realistische weergave dat surrealisme oplevert, het gebied van kunst waarin David Lynch hoofdzakelijk opereert. De afbeelding van de blauwe roos komen we al eerder tegen in de stroming van het surrealisme, onder andere in het schilderij ‘La belle de Nuit’ uit 1940, geschilderd door René Magritte.

Rode ruimte van gordijnen

Meer voorbeelden van surrealisme komen we tegen in de Red Room. Cooper ziet deze ruimte voor het eerst in zijn droom. Later ontdekt Cooper een manier om deze ruimte te betreden vanuit de fysieke

 wereld. De Red Room is een ruimte die werkt als een soort droomdimensie met symbolische motieven, personages en gebeurtenissen. De Red Room heeft geen fysieke muren maar verdeeld ruimtes met rode gordijnen. De betekenis van deze rode gordijnen is naar mijn mening sterk, eenvoudig en ook van groot belang om de aard van de Red Room te kunnen begrijpen. De vermoedelijke inspiratie voor deze rode gordijnen en een soortgelijke functie komen we opnieuw tegen in het werk van surrealistisch kunstenaar René Magritte. Magritte laat zien hoe de

 

 

rode gordijnen van het toneel een nieuwe dimensie kunnen omvatten en openen voor de kijker. Een helder voorbeeld van een wereld in een vacuüm, behelst door rode gordijnen treffen we aan in zijn werk ‘Les Mémoires d’un saint‘ uit 1960. Dit fenomeen van de gordijnen als portaal naar nieuwe werelden is ook iets waar David Lynch heel zijn artistieke leven door gegrepen lijkt te zijn. De gordijnen openen in formele zin ten slotte niet alleen de wereld van het toneel maar ook het witte doek van de cinema: het medium waar David Lynch in werkt. Lynch heeft vaker in interviews verteld over de magie van de cinema, waar we in een donkere ruimte wachten tot de gordijnen langzaam opengaan en een nieuwe wereld onthullen op het witte doek. Deze functie van gordijnen is duidelijk te zien in de Red Room van Twin Peaks. Om tot deze ruimte te komen moet Cooper door het rode gordijn stappen dat hij aantreft in een diep donker bos. Dit beeld van het bos met de begrenzing van rode gordijnen komt regelrecht uit de schilderijen van Magritte en zien we onder andere ontstaan in de werken: ‘La Parade’ uit 1940, ‘La raison pure’ uit 1948, ‘La Voix du sang’ uit 1948, ‘A la Rencontre du plaisir’ uit 1962, ‘La Forêt de Paimpont’ uit 1963 en ‘Le météore’ uit 1964. Ook is het onderliggende mechanisme weer een klassiek gegeven van surrealisme: twee ongebruikelijke elementen met elkaar combineren zodat er een nieuwe associatie ontstaat. Zodra we de rode gordijnen in de context van het bos tegenkomen, opent dit een nieuwe wereld aan betekenissen die voor de kunstenaar en de kijker opengaat. Dit is wat er ook gebeurd in onze dromen, waar alledaagse elementen verwerkt worden door ons onderbewustzijn. Ieder alledaags voorwerp heeft de potentie om diep en betekenisvol te zijn. Alledaagse motieven en voorwerpen kunnen gebruikt worden in een onverwachtse combinatie of context die verwondering en mystieke waarheden oproepen. Dit is denk ik de essentie van het surrealisme.

Wat Cooper aantreft in het bos, waar hij de toneelgordijnen ziet, is de rand van zijn eigen realiteit. De realiteit van Twin Peaks is die van een gemaakte toneelwereld, het einde van dit toneel wordt aangegeven met rode gordijnen. Cooper is in feite zo’n goede detective en hij gaat zo doortastend en intuïtief te werk, dat hij een van de weinige karakters is die in staat is om deze ontdekking te doen. Zodra Cooper door deze rode gordijnen gaat, komt hij uit bij de achterkant van het toneel: de Red Room. Wat we vervolgens aantreffen in de Red Room zijn een hele hoop referenties naar de gemaakte tv-wereld van Twin Peaks, zoals we zo meteen verder zullen bespreken. Dit is dan ook de ware aard van wat het Blue Rose team aan het doen is. De FBI-personages gaan zo onderzoekend en doortastend te werk en ze staan zo open voor de alternatieve aanpak en hun intuitie, dat ze in aanraking komen met de verschillende grenzen van hun gemaakte tv-wereld. Kortom: de rode gordijnen symboliseren het einde van de show, de grens waar het tv-decor ophoudt. Ook eindigt hier de alledaagse tv-werkelijkheid van soap, popcultuur en lage kunst. We betreden na deze grens van gordijnen een achterliggende dimensie, een diepere laag waar David Lynch hoge kunst en abstractie moet gaan gebruiken om tot waarheden te komen.

Elektriciteit en lichtflitsen

Laten we snel verder gaan met de verklaring van de andere symbolen. Een uniek ingredient van tv komen we in eerste instantie tegen in de vorm van elektriciteit. Het medium van de tv is een wereld die rust op de tradities en symbolen van toneel, cinema, schilderkunst en zelfs menselijke dromen. In dit nieuwe medium is het geheel echter dit keer geladen en omgeven door elektriciteit. Dit is erg goed te zien in de beeldtaal van Lynch. In Twin Peaks begint dit idee van het elektrische medium op een abstracte manier op te vallen met een terugkerend motief van flitsende lichten die Lynch in verschillende scenes verwerkt.

Deze flitsen werken als een soort kortsluiting of verhoogde spanning op het tv-scherm, en maken ons bewuster van het gegeven dat we naar een elektrisch scherm van licht aan het kijken zijn. Lynch introduceert deze elementen van het elektrische medium langzaam en verpakt deze in het begin op slimme wijze in het narratief, zodat de kijker (of de dromer) meegevoerd wordt en afgeleid is door het narratief. Op deze manier heeft Lynch opnieuw de kans om deze informatie op onbewuste manier af te geven. Als we dromen, spinnen onze hersenen (als een regisseur) immers ook constant een narratief tussen de losse beelden die we op dat moment te zien krijgen. Dit narratief stelt ons denk ik in staat om de beelden lang genoeg te accepteren en zo de nieuwe verbanden die gelegd worden te laten zinken tot een diep niveau. We worden dankzij het verhaaltje dat we maken niet gelijk bewust van wat er met ons gebeurd en schrikken ook niet gelijk wakker van eventuele onverteerbare combinaties.

De flitsen die de verstokte Lynch fan zal herkennen uit bijvoorbeeld Eraserhead, worden in Twin Peaks verpakt in een narratief aan de oppervlakte. Voorbeelden hiervan zijn bijvoorbeeld het moment wanneer Cooper het lichaam van Laura Palmer onderzoekt en de onderzoekslamp een los contact heeft waardoor deze aan en uit knippert. Of wanneer de Log lady aandacht vraagt op een bijeenkomst en met de lichtschakelaar begint te knipperen. Ook bewerkstelligd Lynch het flitsen van het tv-scherm door flitscamera’s herhaaldelijk af te laten gaan bij verschillende Scènes van politieonderzoeken. Deze voorbeelden zijn slimme vondsten van Lynch waardoor zijn motieven en symbolen, die spreken op een meta manier over het medium, verteerbaar worden opgenomen in het verhaal en niet meteen opvallen.

In de film Fire walk with me zien we het concept van elektriciteit en het flitsen, nog veel duidelijker en letterlijker worden. We treffen shots aan van hoogspanningskabels, elektrische ruis, we horen het woord “electricity” als geïsoleerd toverwoord gebruikt worden en komen meerdere verwijzingen naar tv-toestellen tegen. Ook is de conclusie of thematische samenvatting van die film, de zin “We live inside a dream“. Dit past opnieuw bij de droom die Lynch als surrealist maakt voor de dromer via het medium van de tv of cinema.

Tot slot is het in de Red Room dat we de flitsen en elektriciteit in zijn puurste vorm tegenkomen. De Red Room is in feiten de ruimte achter het toneel waar de waarheid en mechanismes van tv onthuld worden. Het is daarom ook zo dat hier de lichtflitsen niet meer gekoppeld hoeven te worden aan een narratief excuus binnen het verhaal. Achter het toneel van het tv-scherm zien we de flitsen als zuiver fenomeen optreden, zonder dat kapotte lampen of fotocamera’s de kijker nog moeten afleiden met logische verklaringen binnen het verhaal.

Het zigzag motief

Een ander symbool voor het elektrische medium van tv komen we tegen in het zigzag motief op de vloer van de Red Room. Als we de Red Room zien als de ruimte achter het beeldscherm, komen we al snel uit bij de werking van dit motief. Door dit zigzag motief te gebruiken, wordt de hele ruimte geladen met een stroom van elektriciteit. De elektrische stroom in de tv heeft net als het motief op de vloer een wisselende richting, weergegeven als pijlen die heen en weer gaan. Wat dit motief letterlijk betekend is het idee van een “Alternating Current”, normaal gesproken aangegeven met “AC”, ofwel wisselstroom. Interessant is dat Lynch dit zigzag motief voor het eerst gebruikt in zijn film Eraserhead (1977). In Eraserhead zagen we dit motief en het concept van stroom in een vroeg stadium van ontwikkeling. Elektrische stroom is verbeeld in de veelal industriele wereld en mechanismes van de film, in de spanning van het beeld en in het hooggespannen karakter en zelfs kapsel van hoofdrolspeler Henry, dat recht omhoog staat. Hoewel we electriciteit nog maar subtiel tegenkomen in Eraserhead zou David Lynch dit concept veel uitgebreider ontwikkelen in zijn film Ronnie Rocket, die helaas nooit gemaakt is. Veel thema’s, ideëen en zelfs een letterlijk dialoog uit Ronnie Rocket komen we wel weer tegen in het latere Twin Peaks.

The man from another place

Blijven we nog even bij de Red Room met zijn rode gordijnen, elektrische flitsen en het zigzag motief, dan ontmoeten we al gauw een vreemde inwoner van deze rode ruimte.

Deze inwoner is een klein figuur gekleed in rood en wordt in de aftiteling van de serie (wanneer we nog niets inhoudelijk van hem afweten) “The man from another place” genoemd. Deze benaming is geheel correct omdat het hier gaat om een totaal andere plek (achter het toneel) van Twin Peaks. Waar elk motief van de Red Room over meta waarheden gaat van het medium tv, geeft ook dit karakter ons vele waarheden mee die duiden op meta-referentie. Het kleine rode figuur begint met de woorden “Let’s Rock!”. Daarna volgt de uitspraak: “I’ve got good news. That gum you like is going to come back in style.” Deze uitspraak is een voorspelling. De voorspelling heeft betrekking op de uitspraak die erna volgt: “She’s my cousin… but doesn’t she look almost exactly like Laura Palmer?”

De kleine man heeft dus goed nieuws voor de kijker en voor Cooper: het ding waarmee we zo gefascineerd zijn komt terug. De overkoepelende, metawaarheid achter deze uitspraken betekent dat we meer afleveringen krijgen van Twin Peaks. Twin peaks is namelijk de terugkeer naar een vintage Amerika met diners, jukeboxen, soap, verwijzingen naar oude films, retro muziek, rock & roll en bubblegum: de wereld waarin David Lynch zelf is opgegroeid en waar Twin Peaks op gebaseerd is. Dit verklaart dus de elementen van terugkeer, ‘Rock’ en ‘Gum’. Aan de andere kant is het Laura Palmer die terugkomt. We hebben als kijker samen met Cooper namelijk ook een fascinatie met Laura Palmer (That gum you like). Alleen tipt de kleine man ons ook: hoewel ze op Laura Palmer lijkt, gaat het hier om een nicht. Deze voorspelling wordt waarheid in de serie: de nicht van Laura Palmer, die gespeeld wordt door exact dezelfde actrice als Laura, komt namelijk naar Twin Peaks in een latere aflevering. Bijkomend is het ook zo, dat Cooper en wij als kijkers gefascineerd zijn met de moord op Laura Palmer. Hierin ligt nog een lugubere waarheid, namelijk dat de kauwgom waarvan we zo houden ook terugkomt: de nicht van Laura zal ook vermoord worden, opnieuw door dezelfde dader. Zodra Cooper vraagt of dit echt Laura Palmer is, die naast het rode kleine figuur zit, verteld ze dat ze het gevoel heeft dat ze haar kent, maar dat haar armen naar achteren gebogen zijn. Dit is een hint dat Laura Palmer was vastgebonden in haar laatste momenten.

Waar de vogels een mooi liedje zingen

We zien dus dat de Red Room allerlei waarheden onthult over de serie. Pas echt interessant wordt het zodra het kleine figuur in de Red Room opnieuw begint met: “She’s filled with secrets” Hiermee bedoeld hij dat Laura Palmer nog vele mysteries met zich meedraagt waar Cooper en de kijker nog geen weet van hebben. De meta-referentie en waarheid achter deze uitspraak is dat dit het concept van de gehele serie is. De serie draait om het mysterie rondom Laura Palmer. Zeker op het moment dat deze uitspraak gedaan werd door het kleine wezen. David Lynch had toen namelijk het plan om de dader nooit bekend te maken en de geheimen rondom Laura Palmer alleen maar te laten opstapelen. Vervolgens zegt het kleine figuur: “Where we’re from, the birds sing a pretty song and there’s always music in the air.” Dit is een directe verwijzing naar het format van de tv-serie zelf. Twee zeer kenmerkende elementen uit de intro van Twin Peaks zijn de themesong ‘Falling’ van Julee Cruise, en het beeld van de vogel die op een tak zit. Hier wordt dus gehint naar de ware aard van Twin Peaks, een serie waar muziek een belangrijke rol speelt in de vorm van Jukeboxes, dramatische nummers, sferische donkere tracks en de vogel, die ons elke aflevering opnieuw groet onder begeleiding van de themesong.

Ook zien we het kleine figuur direct na deze uitspraak dansen terwijl er muziek aanzwelt die typisch is voor de serie en begint het beeld te flitsen. Als we deze scene overdenken met alle voorgaande informatie zien we dat Lynch benadrukt dat we naar een electrisch beeldscherm zitten te kijken met een gemaakte toneelset. De toneelset bevat een figuur dat danst op de muziek van de serie zelf. Normaal gesproken horen karakters deze soundtrack muziek niet te horen. Er is immers geen stereo of jukebox die de muziek kan plaatsen in het narratief. Toch trekt dit karakter bewust alle aandacht naar het feit dat hij de soundtrack kan horen en bewust is van de gemaaktheid van de scene. Dit valt samen met zijn uitspraken over de muziek die altijd in de lucht is en de lichtflitsen die ook geen narratieve verklaring hebben in de Red Room en hierdoor zuivere tekenen van het electrische medium worden.

Omdat het figuur in rood een inwoner is van de kamer achter het tv-scherm (de kamer van meta-waarheden en tv-mechanismes) is hij zich bewust van het feit dat Twin Peaks een tv-serie is. Hij lijkt zich te amuseren met de aanwezigheid van Cooper en lijkt hem zelfs te willen helpen. Cooper staat voor de lastige taak deze uitspraken en symbolen niet alleen te begrijpen maar ook te onthouden zodra hij wakker wordt. We zien aan deze scene dat Lynch met dubbele betekenissen werkt. De hints die verwerkt zijn in de Red Room scene kunnen gaan over het verhaal, bijvoorbeeld dat Laura terugkomt in de vorm van haar nicht, of dat de moordenaar kauwgum zal kauwen en zal beginnen te dansen in de serie. Maar ook gaan ze, opnieuw, in op de tv-serie als het overkoepelende medium.

De wachtkamer

Als we The man from another place nog een keer tegenkomen aan het einde van seizoen twee, zodra Cooper fysiek in de Red Room is gestapt, zien we nog veel meer referenties naar meta-waarheden. Het kleine figuur begroet ons met: “This is the waiting room. Would you like some coffee? Some of your friends are here.” Hier wordt gerefereerd naar het feit dat we aan het einde van het seizoen zitten. Cooper zal hier de tijd moeten overbruggen totdat het nieuwe seizoen weer begint. Hier wordt dus een fysieke plek aangebracht in de serie voor het wachten dat onze hoofdpersoon moet doen. De kijker kan zich voorstellen dat de periode waarin Twin Peaks niet wordt uitgezonden, Cooper als personage moet wachten totdat we weer verder gaan met uitzenden. De Red Room en het kleine figuur zijn dus opnieuw bewust van het tv-medium met zijn afleveringen en uitzendingen. Omdat de Red Room een plaats buiten de normale serie is, kunnen we hier ook personages ontmoeten die buiten het toneel zijn gezet. Laura en Leland zijn hier voorbeelden van, deze personages zijn overleden in de serie en niet meer nodig op het toneel. We komen hier dus in feite personages tegen die buitenspel gezet zijn, in de ruimte achter het toneel.

Het verraad der voorstelling

In al deze zaken hebben we dus kunnen zien dat Twin Peaks bewust is van het feit dat het een tv-serie is en dat de abstracte symbolen ook steeds over dit medium van tv gaan. Ook hebben we de kans gekregen om vergelijkingen te bespreken met het werk van René Magritte en de stroming van het surrealisme, waar Lynch door gevormd is. Magritte is net als Lynch een kunstenaar die extreem bewust is van zijn eigen medium en dit ook ten uiting laat komen in zijn werk. Vele schilderijen van Magritte gaan over schilderijen, gordijnen, ramen en andere kaders die spelen met de betekenis van een voorstelling. Een goed voorbeeld uit het oeuvre van Magritte is zijn bekende werk “Het verraad der voorstelling” (La trahison des images) uit 1928/1929. Dit werk laat ons net als de Red Room zien dat het niet werkelijkheid is wat we zien, maar dat we geconditioneerd zijn om beelden tijdelijk voor waarheid aan te zien: beelden op het toneel, in de schilderkunst, in film of tv-series en beelden van onze dromen. De pijp die we zien in Magritte’s schilderij is geen echte pijp maar slechts een afbeelding, zoals de Red Room ons laat zien dat het niet om een echte wereld gaat maar om een gefilmde toneelwereld gaat, afgebeeld op een elektrisch scherm.

In het volgende stuk wil ik een andere serie symbolen uit Twin Peaks behandelen die gaan over wat het nu eigenlijk is om een tv-serie te kijken en welk ritueel dit voor Amerika en voor de kijker oplevert. Stay Tuned!

 



Sjors Tomlow is medewerker in het Digilab in de Bibliotheek Tilburg Centrum.
In zijn blog denkt hij na over fenomenen die hij ziet in het Digilab en neemt hij je mee langs nieuwe ontwikkelingen op het gebied van games, technologie en media.

Lees ook de eerdere Digiblog posts van Sjors:

 

Twin Peaks als postmoderne televisie
Twin Peaks en de kunst van David Lynch

Vreemde grote wezens

Open source in de Bibliotheek

Dieper de virtuele wereld in
Hoe we veranderen door technologie
Een verhaal dat de computer voor je schrijft
Een spel dat in botsing komt met zijn eigen verhaal
Leren met robots
Snapchat snappen
Minecraft monologen

The following two tabs change content below.

Corine Kaijim

Laatste berichten van Corine Kaijim (toon alles)