Nieuws - Column: is onze tijd nog de tijd voor manifesten?


Actrice Cate Blanchett in dertien verschillende rollen, van zwerver tot nieuwslezeres. Haar enige tekst in deze rollen zijn fragmenten uit bekende manifesten. Dat is de opzet van de film Manifesto, die op 17 april te zien was in De NWE Vorst, tijdens een avond georganiseerd door de Kennismakerij, Pop-Up Cinema en studieverenigingen Animo en Sapientia Ludenda. Zij organiseerden deze avond tijdens de Maand van de Filosofie, die dit jaar draaide om het thema ‘Verbeelding aan de macht’. De film Manifesto geeft een hoop te denken over manifesten en verbeelding, en in deze column zal ik een paar thema’s daarvan uitlichten.

Voor mij is de film Manifesto (ook te leen in de Bibliotheek) vooral uitdrukking van een paradox waar we in onze tijd mee te maken hebben. Aan de ene kant laat de film door de grote hoeveelheid manifesten en de gefragmenteerde teksten zien dat er in onze tijd misschien geen plaats meer is voor manifesten. De inhoud, die vaak de komst van een totaal nieuwe wereld, een nieuw leven of een nieuwe kunst aankondigt, overtuigt ons niet meer. Mei ’68, waar we in de Maand van de Filosofie bij stilstaan, is misschien de laatste poging geweest om in West-Europa zo’n omwenteling teweeg te brengen.

Manifesto ©Julian Rosefeldt and VG Bild-Kunst

Het einde van de Grote Verhalen? 
Aan de andere kant zien we juist dat er nog volop manifesten geschreven en gepubliceerd worden. Dus ondanks dat onze tijd zich kenmerkt door “het einde van de Grote Verhalen” (aldus de filosoof Jean François Lyotard), zien we een woekering aan manifesten en nieuwe visies. Vooral door internet en social media kan iedereen met een paar muisklikken een groep vinden met gedeelde interesses. Meer is er eigenlijk niet nodig als aanzet tot een manifest.

Hoe kan het dat het manifest het zo goed doet in een tijd waar er eigenlijk geen plaats meer voor is? Volgens mij komt dat vooral omdat het manifest niet alleen een nieuw Groot Verhaal over de wereld of de kunst vertelt, maar vooral uitdrukking geeft aan de mogelijkheid van een nieuw begin, van de mogelijkheid dat iets anders kan zijn dan het is.

Een manifest drukt ook uit dat de wereld of de kunst niet zomaar is wat het is, maar dat het anders kan zijn. De wereld zoals die nu is, is niets meer dan één van de mogelijkheden. Een manifest roept ons op om op zoek te gaan naar de sluimerende mogelijkheden en om die in ons leven of in de kunst expliciet te maken.

Een nieuw begin
De film Manifesto knipt beroemde manifesten in stukken en gooit ze door elkaar. Hierdoor valt de inhoud grotendeels weg. Het Grote Verhaal wordt vernietigd. Maar dit betekent niet dat we dan met lege handen achterblijven. Wat overblijft is de verkondiging van een nieuw begin, van een verandering. Het is niet meer duidelijk waar we precies naartoe gaan, maar dat het anders wordt staat vast.

In het nagesprek tijdens de avond noemde iemand in het publiek dat alle praat over manifesten eigenlijk niet nodig is, omdat de laatste scène van de film alles zegt. Hierin zien we hoe kinderen na een les over de cinema van Dogma 95 het speelplein op rennen en spelen. De Grote Verhalen zijn ten einde, dus rest ons niks anders dan als kinderen te spelen. Leve het nieuwe begin!

Tekst: Daan Keij | invalmedewerker & gastcollectioneur filosofie

Je verder verdiepen in dit onderwerp?
Dit zijn de kijk- en leestips van Daan Keij:

Boeken
De jaren 1960 – Ineke Vander Vekens, Sabina Versieck
De Maagdenhuisbezetting ’69 – Paul Riel
De vrolijke revolutieFons Strijbosch
Dit is Lyotard : zijn belangrijkste geschriften – Erno Eskens

Films
Manifesto – Julian Rosefeldt
V for Vendetta – James McTeigue
The Motorcycle Diaries – Walter Salles

Online artikelen en video’s
#ACCELERATE – hedendaags manifest
Tiqqun  – hedendaags manifest
Parijs ’68 – aflevering geschiedenisprogramma Andere Tijden
Art for a change – posters en street-art uit het Parijs van ’68
Uche-uche song – verbeelding aan de macht in Nederlandse jaren ‘60

The following two tabs change content below.