Nieuws - Bibliotheek Nieuwe Stijl: ‘Over je eigen identiteit heen stappen’


Intensieve samenwerking tussen welzijnsorganisatie en bibliotheek

Door Antonie Bors, bron: Sociaal Bestek

In mei van dit jaar opende de Bibliotheek Nieuwe Stijl in wijkcentrum ‘t Sant in Tilburg.Een locatie waar de schotten letterlijk zijn verwijderd en een open, nieuwe totaalruimte is ontstaan. Een niet vanzelfsprekende samenwerking tussen twee partijen. ‘De intentie was er altijd, alleen bleek de perceptie soms anders’, aldus Peter Kok, directeur/bestuurder van Bibliotheek Midden-Brabant.

Voorheen waren we enkel en alleen dak deler’, vertelt Kok.’Je kwam het gebouw binnenlopen, opende een deur aan je linkerzijde – de ingang van de bibliotheek –  sloot deze vervolgens en verder kwam je op geen enkele andere plek van het gebouw. We hadden allemaal een eigen ingang, eigen openingstijden, eigen personeel, een eigen balie én een eigen kantoor.’

Hoe anders is de situatie nu. Sinds 9 mei 2015 zijn de muren verwijderd  en is er één grote ruimte ontstaan. Een totaalcentrum voor ontmoeting, welzijn, leren en cultuur voor alle bewoners van de wijk Het Zand in Tilburg West, met wie welzijnsorganisatie ContourdeTwern (CdeT) en Bibliotheek ‘t Sant intensief optrekken. Een locatie waar de wijkbewoners betrokken zijn bij het concept, zodat ze niet alleen klant maar vooral ook partner zijn. Dit om samenwerking, uitwisseling van kennis en overdracht mogelijk te maken op het terrein van cursusaanbod, ontmoeting, facilitaire voorzieningen en informatievoorziening.

Bieb2Meet
Maar hoe kwam het eigenlijk zo ver? ‘In 2012 sloot Bibliotheek Midden-Brabant drie van haar Tilburgse vestigingen. Twee van deze locaties waren toevallig in wijkcentra gelegen’, vertelt Gon Me­vis, directeur/bestuurder van CdeT. ‘Dat vond toen plaats zonder veel overleg. De redenen vanuit de bibliotheek waren opportuun en legitiem (weinig uitleen etc., red.). Maar het was voor ons als wijk­centrum – in z’n geheel – echter wel een aderlating.’ Tegelijkertijd was Mevis op de hoogte van de actuele plannen vanuit de bibliotheek, waarbij de verhuizing van de hoofdvestiging naar de Tilburgse Spoorzone een zeer actueel thema was. We waren als organisatie bevreesd, vroegen ons af waar de wijkgerichte bibliotheken in dit geheel zouden blijven.’

De beide organisaties zochten toenade­ring en besloten in Het Zand samen te gaan werken aan een nieuw concept, dat eerst de werktitel  ‘Bieb2Meet’ droeg.

Ook het roc was daar in oorsprong bij betrokken, als specialist in trajecten voor laaggeletterdheid. Een actueel thema in deze wijk, waar het percentage allochtone bewoners rond de dertig procent ligt. We zijn allang niet meer de bibliotheek die enkel en alleen haar collectie ter beschikking stelt maar willen echt we­ten wat er in de wijk speelt’, aldus Kok.

‘Welke thema’s houden mensen bezig? Waar liggen ze ‘s nachts wakker van, waar dromen ze van? En welke meer­waarde kun je in een wijk hebben? We willen iedereen de kans geven volledig deel te nemen aan de maatschappij.’ Zo denkt Mevis er ook over: ‘We hadden al heel snel een klik en besloten samen te werken via het concept van projectmatig creëren. Een bieb voor de wijk. Dat bete­kende automatisch dan ook: samen met de wijk. Daar doe je het tenslotte voor. Daar zitten wij als organisatie ook, in de haarvaten van de wijk.

 

Zelfredzaamheid
Een haalbaarheidsonderzoek werd gestart, waarin met name de vraag centraal stond: wat zijn de wensen en behoeften van de wijkbewoners en hoe kan hier zo effectief mogelijk op worden ingespeeld? Enquêtes en groepsbijeenkomsten brachten die input. En die behoefte bleek onder andere te liggen in: het inrichten van een lees- en internetcafé, het beschikbaar stellen van ruimtes voor buurtbewoners, het creëren van expositieruimtes en het inrichten van een ruilpunt. Meerwaarde van de samenwerking zou moeten worden gezocht in inzicht en kennis van laaggeletterdheid in de wijk, een breder aanbod gericht op sociale stijging en eigen kracht van de wijkbewoners. Ook op het gebied van de educatieve bibliotheek zouden de drie partners elkaar sterk aanvullen: CdeT met haar kennis van de wij,het roc zou het educatieve programma invullen en de bibliotheek ten slotte zou zorgdragen voor het beschikbaar stellen van kennis en informatiemateriaal.

Bij de wijkbewoners bestond ook behoefte aan het uitbreiden van kennis en vaardigheden. Kok: ‘ We dienen als bibliotheek mensen toe te rusten, zelfredzamer te maken. Daarin trekken we samen op. De bibliotheek is een plek van kansen.’ Mevis beaamt: ‘De Wmo heeft voor een kanteling gezorgd waarbij we steeds minder als uitvoerder en veel meer als ondersteuner werkzaam zijn. Dat geeft een andere kijk op de wijk.’ De financiering van het gehele traject bleek echter nog een groot struikelblok. Het roc had inmiddels besloten niet langer deel te (kunnen) nemen aan de samenwerking. ‘Na een lang en moeizaam traject dat voor een behoorlijke vertraging in het proces zorgde, konden we uiteindelijk van start met de realisatie door ondersteuning vanuit Durf!Kapitaal’, aldus Kok.

Kwartier maken
In november 2014 startte Anneke van Oel als kwartiermaker namens de bibliotheek. ‘De oorspronkelijke betekenis van de term kwartier maken komt uit het leger: de grond gereed maken om de troepen te kunnen laten landen. Eerst ontginnen, daarna vruchtbaar maken’, vertelt ze. Bij aanvang werd Van Oel verrast: ‘In het allereerste begin was er veel enthousiasme. Het was gelukt, nu ging het eindelijk gebeuren. De grond leek al vruchtbaar te zijn.’ De euforie van het allereerste begin sloeg echter al snel om: ‘Ik vond het best schokkend om te zien dat de medewerkers van beide organisaties, alhoewel ze al jaren samen in een gebouw werkzaam waren, elkaar niet eens van gezicht of bij naam kenden. Wel gonsde het van de geruchten; wat gaat er gebeuren en hoezo dan? En wat betekent dat dan voor mijn positie; de invulling van mijn taken en tijd?’ Eef van Eerdewijk, centrumcoördinator bij CdeT beaamt dit: ‘Het is een chaotische periode geweest. Er is slecht gecommuniceerd op alle niveaus door beide organisaties. Dan krijg je mokken. Heel menselijk en begrijpelijk, maar je wilt iets anders uitstralen: bruisende wijkcentra. We hebben namelijk een prachtig verhaal te vertellen.’

Aansturing
‘Het heeft een tijd geduurd voordat dat gezamenlijke beeld er kwam. Sterker nog: dat is er eigenlijk pas sinds kort’, vertelt van Oel. ‘Sinds de fysieke verbouwing heeft plaatsgevonden en het een zichtbare, gezamenlijke ruimte werd. Daarvoor was het allemaal wat abstract en bleef het een situatie van wij-zij. Alleen op beleidsniveau was er afstemming.’ Kok beaamt dit: ‘Ik denk dat er twee parallelle processen naast elkaar hebben gelopen. Enerzijds was dit een verbouwingstraject, anderzijds een samenwerkingstraject. We kunnen wel met elkaar afspraken maken over praktische zaken. De medewerkers moeten echter  ook voelen dat dit gezamenlijke gebouw van hen is.’ Mevis denkt dat er ook een punt zit in de verschillende manieren van aansturing:’Onze organisatie werkt decentraal, een wijkteam met een manager. Die laatste heeft veel ruimte, gaat echt over het beheer. Ik kreeg tijdens het proces het idee dat de Bibliotheek veel meer centraal aanstuur­de (ten tijde van de verbouwing stond er bij de Bibliotheek een vacature voor een manager uit, red.). Nu zijn we echter één en is de noodzaak om te veranderen er wel degelijk.’

Lancering Taalpunt
En die samenwerking is -juist in deze tijd- zo essentieel. Zoals Thomas Bersee het al zo mooi verwoordde in zijn eer­dere artikel over de vier miljoen kwets­bare burgers die – door hun tekort aan kennis en vaardigheden – de aanslui­ting bij deze participatiemaatschappij dreigen te verliezen: ‘De inspanningen van de bibliotheken voor mensen in een achterstandssituatie is geen overbodige luxe. Alleen met de gezamenlijke inzet van vrijwilligers,  bibliotheken en andere partijen kan nog enigszins een behoorlijk onderwijsaanbod voor de doelgroep in stand worden gehouden.’ Elkaar versterken  en het met minder geld samen doen, vormt de basis voor samenwerking. ‘Maar liefst 29 procent van de laaggeletterden komt naar de bibliotheek’, vertelt Kok. ‘We bereiken voor een deel dus ook die moeilijk te bereiken groep. We moeten daarin de krachten bundelen.’ Vandaar ook dat in het najaar van 2015 diverse activiteiten ontplooid worden om die taalkracht in de wijk te versterken. In september, in de week van de alfabetisering, vond de lancering van een Taalnetwerk in ‘t Sant plaats. Naast de BMB en CdeT is ook het roc hier weer bij aangehaakt. Ook het Missionair Servicecentrum Tilburg (MST) is aange­sloten. Tijdens de werkconferentie die dag werd ook een plan voor de aanpak van Laaggeletterdheid gelanceerd. In november krijgt dit traject een nog intensiever vervolg door het ondertekenen van een Taalakkoord en de lancering van een Taalpunt.

Stip op horizon
‘De intentie voor samenwerking is er al­tijd geweest. Alleen de perceptie was anders’, vertelt Kok. ‘Voor de één betekent samenwerken een gezamenlijke activi­teit organiseren, voor de ander voelt het als het opgeven van je identiteit. En dat ligt mijlenver uit elkaar. We hebben daar onvoldoende rekening mee gehouden.’ Mevis beaamt:’De stip op de horizon is er altijd geweest.De weg om er te ko­men, is echter wat hobbeliger geweest.’ ‘Het is allemaal heel herkenbaar en menselijk’, vindt Van Eerdewijk. ‘Ieder­een wordt onzeker bij onduidelijkheid. Want: what’s in it for me? Het is ook de tijd waarin we leven, dat vraagt iets anders van je als mens.’ Van Oel beaamt: ‘Dat is een groot verschil met een jaar of tien geleden. Het zit niet alleen in vorm maar meer in de weg ernaartoe. Ondanks alle wrijving en botsing, moet je met elkaar verder. En dan is er in korte tijd toch veel gebeurd, zijn er veel slagen gemaakt.’ Kok: ‘De wijkbewoners betrekken is eigenlijk altijd de rode draad geweest in dit traject: hoe kom je aan het roer te staan van je eigen ontwikkeling, neem je daar regie op? Om dat te kunnen berei­ken, moet je als organisatie soms over je eigen identiteit heen stappen.’

Lessons learned

  • Plaats, zeker ook als management, een gezamenlijke stip op de horizon (een nieuwe, gemeenschappelijke identiteit) die draagvlak kent in beide organisaties;
  • Koppel aan die stip op de horizon ook een herkenbaar beeld;
  • Spreek als organisaties gedurende het traject telkens het vertrouwen in elkaar uit;
  • Blijf je kernboodschap herhalen en betrek daarbij telkens je achterban (ook als je niets te melden hebt!);
  • Verlies het operationeel/praktisch niveau (en de mensen werkzaam daarin) niet uit het oog. Denk niet: ‘iedereen weet het nu wel’;
  • Deel het proces om tot samenwerking te komen in drie fases in: een creatieve denkfase, een calculatie fase (zijn de plannen financieel haalbaar?) en voer een reality check uit;
  • Maak de tijdsinvestering van tevoren voor medewerkers inzichtelijk. Dit zodat mensen het niet ‘erbij’ hoeven te doen;
  • Een goede, meedenkende en -werkende architect is van essentieel belang;
  • Laat bewoners meedenken en -creëren;
  • Kijk naar wat mogelijk is en niet naar wat onmogelijk is

ContourdeTwern
‘Iedereen telt mee. Iedereen doet mee.’ Dat is de missie van ContourdeTwern (CdeT). Samen met vrijwilligers en bewoners bouwt CdeT aan een vitale samenleving, waarin ieder mens een goede start kan maken en iedereen zoveel mogelijk meedoet. CdeT versterkt en verbindt mensen, vanuit de eigen kracht van burgers. Kernwaarden zijn Hart voor Vrijwilligers, Samenredzaamheid, Weten van Wijken en Sterk in Netwerken. CdeT beheert de meeste Tilburgse wijkcentra, waaronder ‘t Sant. Door deze gebouwen steeds vaker ook ‘s avonds en in het weekend te openen en ruimte te bieden aan nieuwe initiatieven, ontstaan bruisende centra voor jong en oud. www.contourdetwern.nl.

Bibliotheek Midden-Brabant
De Bibliotheek Midden-Brabant (BMB) is met zestien vestigingen de grootste culturele instelling in Midden-Brabant. Ze wil de wereld van mensen groter maken. Mensen uitdagen verder te kijken en te komen. Dit doet ze al lang niet meer alleen door boeken uit te lenen, en ook al lang niet meer alleen in haar bibliotheken. De BMB stimuleert en organiseert het creëren, delen en toegankelijk maken van kennis en verhalen. Aan de hand van haar rijke collectie, maar ook door een podium te bieden en een werkplaats te creëren. Structureel of incidenteel, fysiek of digitaal, maar altijd samen met anderen. Zo werkt de BMB samen aan een Midden-Brabant waar inwoners zelfredzaam zijn, waar ieders talent de kans krijgt, waar mensen met elkaar verbonden zijn en waar het prettig wonen en werken is. Meer informatie via www.bibliotheekmb.nl en www.bibliotheeknieuwestijl.nl.

Het Zand
De wijk Het Zand is een uitbreidingswijk, ontstaan in de jaren zestig, aan de noordwest kant van Tilburg. De wijk telt ruim 12.000 inwoners, van wie er circa 1350 kampen met een vorm van laaggeletterdheid. Meer dan de helft van de inwoners is alleenstaand (55%). Een deel hiervan is student maar er wonen ook relatief veel alleenstaande ouderen in de wijk, een groep die vaak al heel lang in de wijk woont. In twintig procent van de huishoudens groeien kinderen op. De gezinnen met kinderen in de wijk zijn vaak van niet-westerse, allochtone afkomst. Het woningaanbod bestaat voor 47 procent uit sociale huurwoningen, voor 43 procent uit koopwoningen en voor tien procent uit particuliere verhuur. 29 procent van de inwoners is van niet-westerse, allochtone afkomst. Ruim twintig procent van de huishoudens is afhankelijk van een bijstands-, arbeisongeschiktheids- of WW-uitkering.

Tekst door Antonie Bors

Gon Mevis en Peter Kok tijdens de opening van Bibliotheek Nieuwe Stijl .
Gon Mevis en Peter Kok tijdens de opening van Bibliotheek Nieuwe Stijl . Fotograaf: Peter Pijnenburg

 

The following two tabs change content below.
Avatar

Corine Kaijim