Leesbevordering op het vmbo: naar een doorlopende leerlijn

“Het gevoel van ‘lezen is leuk’, dat willen we onze leerlingen graag teruggeven. Op de basisschool lezen leerlingen wel veel, maar zodra ze naar de middelbare school gaan, lijkt het alsof het plezier in lezen verdwijnt”. Aan het woord is Anneke Verbakel, docent Nederlands op het Van Haestrechtcollege in Kaatsheuvel. Ruim twee jaar geleden besloot haar vakgroep dat er meer leesbevorderende activiteiten moesten komen op het Van Haestrecht. Geert Smeets, leesconsulent bij de Bibliotheek Midden-Brabant, hielp hen op weg.

Klaar voor de maatschappij

“Op het VMBO wordt te weinig gelezen, waardoor grammatica en woordbegrip ook achterblijft. Het startpunt moet zijn: leesplezier, het is heel goed voor de ontwikkeling”, zegt docent Anneke Verbakel. “Leerlingen kunnen zich door boeken te lezen ook beter inleven in anderen”, vertelt leesconsulent Geert Smeets. “Door in de huid van een hoofdpersoon te kruipen, leer je je in een ander te verplaatsen. Daarnaast is goed kunnen lezen belangrijk voor je vervolgopleiding en om jezelf te kunnen redden in de maatschappij. Ook train je je concentratievermogen met lezen, die spanningsboog van gemiddeld tien minuten die veel leerlingen hebben, kun je vergroten”, gaat hij verder.

Een goed leesbevorderingsprogramma is dus belangrijk, maar hoe geeft je het als school precies vorm? Bij die vraag kwam Geert Smeets, leesconsulent van de Bibliotheek Midden-Brabant, in beeld. Geert zat met de vakgroep Nederlands om de tafel en besprak met de docenten waar hun behoeftes lagen. Inmiddels loopt het leesbevorderingsprogramma op het Van Haestrechtcollege al twee jaar en is er een doorlopende leerlijn ontwikkeld. In een samenwerkingsovereenkomst tussen de school en de Bibliotheek werd vastgelegd dat de school voor een aantal uren per schooljaar beroep kan doen op een leesconsulent van de Bibliotheek, en dat de gemeente de samenwerking financieel ondersteunt. Anneke: “Het is nu behapbaar en overzichtelijk, voor ieder leerjaar hebben we een activiteit met de Bibliotheek. Daar zijn we tevreden over.”

Drempels wegnemen

“Tijdens de lessen Nederlands was het altijd een strijd om boeken te lezen met de leerlingen. Ze lazen te weinig in hun vrije tijd en onder schooltijd. Ook merkten we dat de drempel om naar de Bibliotheek te gaan, te hoog was. Daarom krijgt nu iedere leerling die op onze school start, een bibliotheekpas, dan is de weg naar de bieb in ieder geval vrij. Als docenten Nederlands vinden wij lezen waardevol voor de ontwikkeling van de leerlingen”, gaat Anneke verder. “Daarom zijn we gaan kijken wat we samen met De Bibliotheek verder nog konden doen.”

Werkvormen en inspiratie

Leesconsulent Geert was daarin een klankbord van de docenten, maar ze bedachten ook samen activiteiten voor de school. “Ik ben er om te laten zien hoe docenten met lezen en boeken aan de slag kunnen”, vertelt Geert. “Vaak weten docenten ook niet precies waar te beginnen met jeugdliteratuur en hoe ze dat goed moeten overbrengen op de leerlingen. Ze erkennen wel het belang van vrij lezen, maar missen de handvaten om dat goed vorm te geven.

Daar kom ik om de hoek kijken. Ik reik werkvormen aan en inspireer de docenten. De school is helemaal vrij om haar programma zelf in te richten en ik geef tips. Het is overigens niet alleen bij Nederlands van belang dat kinderen goed kunnen lezen, ook bij wiskunde moeten ze bijvoorbeeld begrijpend lezen. De docenten Nederlands moeten de dragers zijn van het vrij lezen-project en dat gaat dan als een inktvlek door de school.”

Biebescape

Bij het Van Haestrechtcollege maakten de docenten een leesplan waarin per jaar staat beschreven wat ze de leerlingen mee willen geven op het gebied van leesbevordering. Zo doen ze in het eerste jaar een Biebescape. Tijdens deze activiteit gaan de leerlingen naar de Bibliotheek toe en doen ze daar een spel dat lijkt op een soort escaperoom. “Op deze manier maken de leerlingen op een leuke en laagdrempelige wijze kennis met de Bibliotheek en leren ze meteen hoe ze boeken kunnen opzoeken”, aldus Geert. “We wilden deze activiteit heel graag in ons plan hebben, omdat het letterlijk een kennismaking met de Bibliotheek is”, vertelt Anneke.

Het geschikte boek

Waar veel leerlingen moeite mee hebben, is het kiezen van het juiste boek, laat Geert weten. “Op iedereen ligt een geschikt boek te wachten. Ik probeer op maat advies te geven aan leerlingen welk boek bij ze past”, zegt hij. In het vierde jaar krijgen de leerlingen een Boekproeverij. “In dat jaar moeten ze ook boeken lezen voor de lijst en dan kom ik in de klas advies geven welke boeken interessant zijn voor de leerlingen. Ze worden als het ware lekker gemaakt voor de boeken”, aldus Geert. “Bij de Boekproeverij merk je dat ze wakker worden. “Op basis van Netflix-series, films en hobby’s die ze leuk vinden, laat ik boeken zien die bij hun interesse passen”, gaat hij verder.

“De reacties op de Boekproeverij waren echt heel positief. Zeker de helft van de klas nam meteen na de les een boek mee naar huis en de anderen hadden een hele lijst met boeken opgeschreven die ze wilden lezen. Ze zijn echt warm gemaakt en hadden er zin in”, lacht Anneke. “Ik vond het heel speciaal om te zien wat er veranderde bij leerlingen.”

Beter beeld van boeken

“Ik denk dat de leerlingen door het traject voor leesbevordering wel een ander beeld van boeken en schrijvers hebben gekregen”, zegt Geert. “Dat beeld dat boeken niet stoer zijn, proberen we met leesbevordering bij te stellen. In het derde jaar komt er een schrijver in de klas en dan hebben leerlingen vooraf het idee dat een schrijver iets ouds en sufs is. Maar na die les is boeken lezen een stuk minder stoffig en zijn ze geprikkeld om meer te lezen.”

Tekst: Simone Vos

Meer informatie over onze producten en diensten voor het voortgezet onderwijs.